Gurrelieder, Arnold Schönberg (1874-1951)

Het is maar goed dat Arnold Schönberg in 1900 te laat was met het inleveren van zijn muziekstuk voor de compositiewedstrijd in Wenen. Wellicht hadden we de Gurrelieder in de huidige vorm, een groots driedelig muziekdrama, niet kunnen uitvoeren. Elf jaar duurde het voor het werk voltooid werd. Op 23 februari 1913 stond in de grote zaal van de Musikverein in Wenen de eerste uitvoering op het programma. 

De middeleeuwse legende over de liefde van de Deense koning Waldemar voor  zijn minnares Tove, die op het kasteel Gurre wordt vermoord door de jaloerse koningin, is de basis van het verhaal. Schönberg gebruikt de Duitse vertaling van Jens Peter Jacobsen’s “Liederen van Gurre”.

In de ouverture symboliseren dalende lijnen en donker wordende klankkleuren de zonsondergang. Na het spel van de liefde, de dood van Tove, de klaagzang van Waldemar in het eerste en tweede deel volgt een onstuimig laatste deel. De ondoden staan op, er start een wilde jacht en een haan kraait. Het deel eindigt met een C-Groot akkoord, gezongen door een immens koor. De zonsopgang!

Een hoogtepunt in deel twee is Het Lied van De Woudduif. (De Woudduif is het symbool van de onschuld). In deze opname uit 2015 wordt het gezongen door mezzosopraan Yvonne Minton met het BBC Symphony Orchestra o.l.v. Pierre Boulez. 

Vanwege de enorme bezetting met maar liefst vijf solozangers, spreekstem, vier mannenkoren, gemengd koor en een reusachtig symfonieorkest met onder meer tien hoorns en acht trombones wordt het stuk niet vaak uitgevoerd. Des te bijzonderder is het dat op donderdag 1, vrijdag 2 en zondag 4 februari 2024 het Concertgebouw Amsterdam ermee is gevuld.

Wie doen er mee…
Koninklijk Concertgebouworkest
Ricardo Chailly – dirigent,
Benjamin Goodson – instudering
Robert Holl – bariton, Camilla Nylund – sopraan, Ekaterina Semenchuck – mezzosopraan, Andreas Schager – tenor, Norbert Ernst – tenor, Wolfgang Koch – bas
Groot Omroepkoor (GOK, 74 zangers)
Chor des Bayerischen Rundfunks (BR, 50 zangers)
Laurens Symfonisch (LS, 36 zangers)

#nieuwsgierig Hugh Wyles (1932-2015) heeft n.a.v. de Gurrelieder het verhaal van koning Waldemar en prinses Tove in dichtvorm gezet.

Afbeelding 1: Ruïne Kasteel Gurre uit de 12e eeuw, Denemarken, wikipedia afbeeldingen
Afbeelding 2: Schets van de Ruïne, 1889, wikipedia
Afbeelding homepage: Het zegel van de Deense koning Waldemar de Overwinnaar, 1204-1241

ZING! vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder.

ZING! vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder.

Het zal je niet verbazen dat mijn blog over zingen gaat. Professioneel zingen heeft al jaren een vervullende plek in mijn leven als uitvoerend musicus en als zangdocent.

Zingen is geboren in mijn jeugd. Mijn moeder zong solistisch en in koren. Mijn vader, ook musicus, was organist, docent muziek op een middelbare school en dirigent van een oratorium-koor. Mijn broer Arjan Roos, waarmee ik Duo Sub Rosa vorm is professioneel slagwerker.

Soms werd mij de mond gesnoerd omdat ik overal in huis meezong met het koor op de LP die in de huiskamer gedraaid werd. Of onder de douche omdat het voor mij oorstrelende galmende effect van de badkamer ‘voor de buren’ niet kon. Zelfs op mijn eerste professionele buitenlandse koorreis attendeerde een collega mij er voorzichtig op dat mijn vroege badkamerzang in alle hotelkamers ongewenst hoorbaar was.

Gelukkig heeft het mijn zangplezier niet gedoofd en heb ik een prachtig zangleven achter- èn voor me.

Zingen doe je samen. Zingen vervult en verbindt. Het brengt je binnenste buiten en heeft een positief effect op je gezondheid. Uit ervaring moedig ik je daarom aan: ZING!

Elk woord uit het refrein van het lied van Ramses Shaffy – Zing, Vecht, Huil, Bid, Lach, Werk en Bewonder, voor het eerst uitgebracht op een singeltje uit 1971, neem ik de komende tijd als uitgangspunt voor mijn blogs. #nieuwsgierig: Lees je mee?

Voor degene in een schuilhoek achter glas
Voor degene met de dichtbeslagen ramen
Voor degene die dacht dat-ie alleen was
Moet nu weten, we zijn allemaal samen
Voor degene met `t dichtgeslagen boek
Voor degene met de snel vergeten namen
Voor degene die `t vruchteloze zoeken
Moet nu weten, we zijn allemaal samen 

Refrein

Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder
Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder
Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder
Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder
Niet zonder ons 

Voor degene met de slapeloze nacht
Voor degene die `t geluk niet kan beamen
Voor degene die niets doet, die alleen maar wacht
Moet nu weten, we zijn allemaal samen
Voor degene met z`n mateloze trots
In z`n risicoloze hoge toren
Op z`n risicoloze hoge rots
Moet nu weten, zo zijn we niet geboren 

Refrein

Voor degene met `t open gezicht
Voor degene met `t naakte lichaam
Voor degene in `t witte licht
Voor degene die weet, we komen samen 

Refrein

#nieuwsgierig: Waar zing jij?

Afbeelding: tekening Mieke-Zingt door Gurli Feilberg

Songs of Farewell

Nederlands Kamerkoor
Peter Dijkstra chef-dirigent

Programma
Herbert Howells Requiem
James Macmillan Tenebrae Responsories
Hubert Parry Songs of Farewell

Onder leiding van chef-dirigent Peter Dijkstra brengt het Nederlands Kamerkoor met Songs of Farewell een programma met twee van de meest ontroerende werken uit de Britse koortraditie, waarin de gesneuvelde soldaten uit de Eerste Wereldoorlog worden herdacht.

Beide werken zijn geschreven naar aanleiding van ingrijpende persoonlijke ervaringen van beide componisten.

Herbert Howells schreef zijn Requiem ter nagedachtenis van die soldaten , maar het schrijfproces kreeg een wel zeer wrange wending toen zijn zoon – die nota bene op uitnodiging van zijn vader een noot aan de partituur had toegevoegd – op negenjarige leeftijd aan polio stierf. Hubert Parry kwam tot zijn compositie Songs of Farewell als reactie op de dood van enkelen van zijn studenten aan het Royal College of Music in Londen. Ook zij waren naar het slagveld gestuurd.

James MacMillan componeerde zijn TenebraeResponsories (2006) in de geest van Renaissancemeesters als Gesualdo en Victoria. Het werk is even complex als dramatisch: centraal staat de kracht van de liefde die spreekt uit de persoonlijke offers die we maken.

In de context van dit programma zijn citaten te lezen van soldaten uit de Eerste Wereldoorlog, waarbij we putten uit dagboeken, verslagen en brieven. Het is wrang om te zien hoe die citaten niets aan actualiteit hebben ingeboet. Wanneer leren we als mensen van onze fouten? We gaan terug naar de tijd van toen, in de tijd van nu. Een toen dat een pijnlijke gelijkenis vertoont met het heden. De troostende werking van de muziek van Howells en Parry is nog even urgent.

10 november 20:00 | Parkstad Limburg Theaters | Kerkrade
11 november 20:15 | Grote Kerk | Alkmaar
13 november 20:15 | Spot | Groningen
16 november 20:00 | Philharmonie | Haarlem
17 november 20:15 | Muziekgebouw aan het IJ | Amsterdam
18 november 20:15 | Nieuwe Kerk | Den Haag
19 november 20:00 | TivoliVredenburg | Utrecht
20 november 20:00 | Musis & Stadstheater | Arnhem
23 november 20:00 | Avademiehuis Grote Kerk | Zwolle
24 november 20:00 | Grote Kerk | Enschede

Afbeelding
Rijksmuseum Amsterdam
Afscheid van een soldaat, Julius Goltzius, ca. 1560 – 1595 Woordspelingen over de relatie tussen man en vrouw (serietitel)
Gravure 276 x 162 mm

Flights of the Angakok

Nederlands Kamerkoor
Lera Auerbach dirigent
Yang Yang Cai piano
Thorwald Jørgensen theremin
Vitaly Medvedev percussie
Kalina Vladovska percussie

De in de Soviet Unie geboren (Joodse) Oostenrijks-Amerikaanse componiste Lera Auerbach wordt 50 en dat viert ze groots, samen met het Nederlands Kamerkoor. Zo klinkt de wereldpremière van een nieuw omvangrijk stuk van haar hand, voor piano en koor: Flights of the Angakok. Onder leiding van de componiste zelf.

Eerder voerde het koor al zeer succesvol nieuwe werken van haar uit, zoals 72 Angels en Goëtia. Voor haar volgende grote koorwerk putte Lera Auerbach uit persoonlijke ervaringen. Haar bezoek aan de Zuidpool en de ontmoeting met de inheemse bevolking raakte haar diep. Flights of the Angakok werd zo een urgent werk, dat sterk refereert aan de huidige klimaatcrisis.

Flights of the Angakok is een vervolg op Lera’s vierde symfonie, met de de titel Arctica, waarvan de wereldpremière plaats had in 2019 in het Kennedy Center in Washington.

WERELDPREMIÈRE – GROOT KOORWERK – PIANO – ANTARCTICA

12 oktober, Muziekgebouw aan het IJ, Amsterdam
21 oktober, Amare, Den Haag
24 oktober, TivoliVredenburg, Utrecht
26 oktober, Wilminktheater en Muziekcentrum, Enschede

#GoWithTheFlow

Psalmensymfonie

Wát een hoogtepunt op 28 en 29 september 2023 in De Doelen van Rotterdam!

dirigent Lahav Shani
piano Martha Argerich
trompet Alex Elia
Rotterdams Philharmonisch Orkest
koor Laurens Symfonisch

Henry Balfour Gardiner (1877-1950)
Evening Hymn (1908), ork. Lahav Shani

Igor Stravinsky (1882-1971)
Psalmensymfonie (1930)
I (Psalm 38:13-14)
II (Psalm 39:1–4)
III (Psalm 150)

Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975)
Pianoconcert nr. 1 op. 35 (1933)
Allegretto, Lento, Moderato, Allegro con brio

Pauze

Sergej Prokofjev (1891-1953)
Delen uit Romeo en Julia (1935/1940):

Montagues en Capulets (De prins geeft zijn bevel – Dans van de ridders)
Julia als meisje
Scène (De straat ontwaakt)
Dans (Dans van de vijf koppels)
Maskers
Romeo en Julia (Balkonscène – Liefdesdans)
De dood van Tybalt
Dans van de Antilliaanse meisjes
Romeo en Julia voor het afscheid
Romeo bij Julia’s graf

Afbeelding: ‘Vredesraam’ door Marc Chagall in de kathedraal van Chichester.
Afbeelding: Portrait of Russian composer Igor Stravinsky December 1, 1946 in New York City. Photo by Arnold Newman Properties/Getty Images

Mahler, Symfonie no. 3

De tijd vliegt met hoogtepunten…

De derde symfonie van Gustav Mahler (1860-1911) is zo’n hoogtepunt.

In mei 2016 zong ik deel V uit deze symfonie met het vrouwenkoor van Collegium Vocale Gent en de Filharmonie onder leiding van Edo de Waart. Omdat we repeteerden in Antwerpen en het concert in De Singel plaatsvond logeerden koor en orkest bij deze concertzaal om de hoek. Een mooie gelegenheid om vrienden uit te nodigen, de beeldentuin in het park Middelheim te bezoeken en na het concert nog wat te eten op het terras van het Italiaans restaurant Brusketta. Alles bij elkaar een onvergetelijke zintuigelijke belevenis!

Gustav Mahler nam voor zijn derde symfonie ‘de creatie van de complete wereld’ als onderwerp. Achtereenvolgens komen in zes delen verschillende oerkrachten tot klank. I. Pan erwacht, der Sommer marchiert ein, II. Was die Blume auf der Wiese erzählen, III. Was die Tiere im Walde erzählen, IV. Was mir der Mensch erzählt, V. Was mir die Engel erzählen, VI. Was mir die Liebe erzählt.
De symfonie duurt bijna twee uur en daarmee Mahlers’ langste symfonie.

In 1896 voltooide Mahler de symfonie en dirigeerde hem in 1903 in het Concertgebouw, waarover hij aan zijn vrouw schreef: “De generale repetitie gisteren was heerlijk: 200 jongens van de school onder hun onderwijzers (zes man) brullen het ‘bim-bam’, en een fameus vrouwenkoor van 330 stemmen, -orkest prachtig! Veel beter dan in Krefeld. De violen even mooi als in Wenen. De medewerkenden houden niet op te applaudisseren en tekenen van instemming te geven.”

Ik zie uit naar de komende concerten op 14, 15 september 20:15 uur en 17 september 14:15 uur in het Concertgebouw Amsterdam.

Uitvoerenden
Het koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä
Jennifer Johnston – alt
Vrouwenkoor Laurens Symfonisch
Nationaal Kinderkoor

Afbeelding
Portret van Gustav Mahler, Emil Orlik, 1902
Ets/droge naald/roulette/plaattoon op papier
293 x 199 mm
Rijksmuseum Amsterdam

Citaat Mahler uit: Brieven van beroemde componisten.
Verzameld en ingeleid door Marius van Monnikendam.
4e druk 1982, uitgeverij Tor, Amsterdam

Achtung, Aufnahme!!

Een bijzondere Highlight uit 2005 is op CD gezet.
 Het betreft een live opname van de NPO in het Concertgebouw Amsterdam. De Ebony Band, Cappella Amsterdam en diverse solisten staan onder leiding van de onlangs overleden musicus Werner Herbers (1940-2023).

Werner Herbers heeft zijn leven lang werken van ‘vergeten’ interbellum-componisten ontdekt, gearchiveerd, uitgevoerd en opgenomen. Achtung, Aufnahme!! is het laatste album.

Het is bijzonder om deze opname terug te zien en te horen. Mijn rol is die van de secretaresse die stipt alle aanwijzingen van de regisseur noteert. De zorgvuldige aandacht die besteed is aan de kleding en de kapsels uit de stijlperiode maken het ‘plaatje’ compleet.

We voerden nog twee andere stukken uit in de matinee op 26 maart 2005. Deze staan ook op de onlangs uitgebrachte
CD.

Op YouTube is de live registratie van de opera “Achtung, Aufnahme!” opus 25 (1930) van Wilhelm Grosz (1894-1939) te zien. U hoort en ziet de Ebony Band o.l.v. Werner Herbers en een jeugdig Cappella Amsterdam.
Rolverdeling solisten: Der Regisseur – Romain Bischoff, Die Schauspielerin – Lilia Milek, Der Schauspieler – Mattijs van der Woerd, Der Studen – André Post, Der Pianist – Dirk Laplasse,
Amsterdam, Concertgebouw, 26 Maart 2005, NPO opname.


CD afbeelding


Channel Classics CCS 46823 • 69′
• 
Live-opname: 26 maart 2005, Concertgebouw, Amsterdam (Grosz); 23 nov.1999, Paradiso, Amsterdam (Goehr); 19 febr. 2002, Paradiso, Amsterdam (Seiber).

Je tuin onderhouden!

Begin 2023 gaf ik les aan 6 talentvolle zangeressen in De Tuin van de Nationale Koren.

De Tuin is een echte speeltuin voor jonge zangers waarin ze kunnen uitzoeken waar hun muzikale ambities naartoe bewegen, naast het werk dat ze al doen in- of buiten de muziek.

De toegang tot De Tuin loopt via audities. Zangers die belangstelling hebben voor het tweejarig ontwikkeltraject schrijven een aanbeveling, formuleren een vraag en presenteren zich met de muziek die ze voorbereid hebben. Aansluitend volgt er een korte werksessie met de auditie-commissie. Deze kan gaan over fysieke beweging, uitdaging tot spel of zangtechnische aanwijzingen. Uitgangspunt is een uitnodigende, vrije en veilige situatie voor de zanger om zich te laten horen en zien.

Dit uitgangspunt is ook de harmonische basis voor de zangers in De Tuin om onderling samen te werken, elkaar te stimuleren en aan te moedigen. Het is bovendien gezonde grond voor de (muzikale) bloei buiten De Tuin.

Voor mij was het als musicus en zangpedagoog inspirerend om deze 6 talentvolle zangers te coachen en (zang)les te geven; Om vanuit mijn expertise kennis en ervaring te delen.

In de lessen hebben we samen gekeken naar wat hen uitdaagt, waar hun kwaliteiten liggen en hun passie. Zodat de les niet op zichzelf staat maar juist aansluit bij de vraag van de student. We hebben zangtechnisch en muzikaal gewerkt. Aandacht gegeven aan houding, fysieke gewaarwordingen, en de ruimte in en om je heen. Het innerlijk oor te luisteren gelegd bij het leidinggevende hart. Tenslotte ook stilgestaan bij de vraag hoe je minder kritisch op jezelf kan zijn, of wat er nodig is om bij jezelf te blijven als musiceren je werk is. En natuurlijk kregen de componisten Bach en Händel het hoogste woord.

De Tuin is een natuurlijke onderneming!

#nieuwsgierig: hoe onderhoud jij jouw eigen tuin?

Bachfest———–Leipzig 2023

Ik verheug me heel erg op een gevarieerde muzikale week: van 6-12 juni 2023 bezoek ik het Bachfest in Leipzig. Als uitvoerend kunstenaar zing ik in het Amsterdam Baroque Choir o.l.v. Ton Koopman op 11 juni vier prachtige Bach-cantates in de beroemde Thomaskirche.

Wanneer ik niet zelf repeteer of optreed bezoek ik, samen met mijn meereizende vriendin Nynke en haar echtgenoot, verschillende concerten, waaronder 
een optreden van Collegium Vocale Gent, dat eveneens een aantal Bach-cantates ten gehore zal brengen. Daarnaast een uitvoering van de Goldbergvariaties, Vioolsonates met Cembalo en een concert door La Petite Écurie. Zij voeren composities (en/of bewerkingen) uit voor hobo-ensemble en slagwerk.

Uiteraard gebruiken we de tijd tussen repetities, uitvoeringen of concertbezoek om wandelingen in- en om de stad te maken, koffie te drinken bij Café Kandler, en het GRASSI Museum für Angewandte Kunst te bezoeken.

#opstapmetbach

Johann Sebastian Bach:
Christ lag in Todesbanden BWV 4
Erfreuet euch, ihr Herzen BWV 66
Wer da gläubet und getauft wird BWV 37
Du Hirte Israel, höre BWV 104

Amsterdam Baroque Orchestra & Choir
Ton Koopman – muzikale leiding
Elizabeth Breuer – sopraan
Maarten Engeltjes – countertenor
Tilman Lichdi- tenor
Klaus Mertens – bas

¡La otra Cuba!

Al sinds zijn jeugd heeft componist//dirigent Leonard Evers een grote passie voor de ritmes, de muziek en de dans uit Cuba. Vanuit die passie creëert hij deze maand in samenwerking met Cappella Amsterdam een meeslepend programma dat uitvoerenden en publiek in een swingend geheel tot elkaar brengt. De muziek bevat onder andere elementen uit de culturen van slaven, kolonisten en gastarbeiders uit Afrika, Spanje, Amerika en China.

Dit verrassende programma vormt het tweede deel van een drieluik. Vorig jaar brachten we ‘Al Bahr’, dit jaar is het thema ‘Cuba’. Ik ben nieuwsgierig naar de muziek en invulling van ‘Aleppo’ dat in het aankomende seizoen, april 2024, op het programma staat.

Speciaal aan dit Cubaans-Nederlandse feest is de toevoeging van de Yoruba zang door Martha Galarraga, de danser Pedro Ricardo Henry die verschillende Osun (godheden) uitbeeldt en de opzwepende ritmes van de percussiegroep Grupo AKE batá. Gecombineerd met de zangkunst en klank van Cappella Amsterdam is het resultaat een bijzonder en kleurrijk geheel.

Cappella Amsterdam
Leonard Evers – dirigent
Martha Galarraga – zang
Pedro Ricardo Henry – dans
Grupo AKE batá – percussie
Kenza Koutchoukali – eindregisseur
Floriaan Ganzevoort – lichtontwerp
Arien de Vries – kostuumontwerper

19 mei Muziekgebouw aan ’t IJ
20 mei De Vereeniging, Nijmegen
21 mei Grote Kerk, Alkmaar
26 mei PHIL, Haarlem
28 mei Amare, Den Haag

Foto highlight:
Pedro Ricardo Henry, Grupo AKE ¡La otra Cuba! Cappella Amsterdam
Fotograaf: Veerle Bastiaanssen