Als ik tijdens de zanglessen zeg dat er vitaliteit nodig is om te zingen, is deze aanwijzing vaak zonder verdere uitleg helder. Het noemen heeft een uitwerking op de leerling. Zonder iets te dóen, een ingrijpen in de houding, verandert er iets in de presentie. Wat wordt er dan aangesproken?

Nu ik erover schrijf wil ik onder woorden brengen wat vitaliteit eigenlijk is. Hoe ervaar ik het zelf? Wat zegt de literatuur? Na enig zoeken, bladerend in de muziekboeken en de zangmethodes waar mijn kast vol mee staat, lees ik dat levenskracht de letterlijke betekenis is. Levenskracht en levenslust die je in je fysieke- en mentale gesteldheid ervaart. Emotionele stabiliteit en energie hangen daarmee samen. Lichamelijke gezondheid is er een onderdeel van. 

Als je vitaal bent ben je fit, energiek en in balans. Je hebt ergens zin in en kunt realistisch op de zaken ingaan. Er is ruimte voor een frisse, heldere blik op de dingen die je moet of kunt doen. Er is zelfstandigheid, autonomie en zelfzorg, wat vaak samengaat met ritme, rust en regelmaat. Tegenslagen kunnen op ’een gezonde manier‘ verwerkt worden. Dat schept ruimte voor een proces, een open-up naar ontwikkeling, groei, heldere doelen, motivatie en muzikale nieuwsgierigheid.

Vitaal fysiek blijf je in beweging waardoor innerlijke kracht en lichamelijk herstelvermogen groeit. Zelfvertrouwen en het vermogen om spanning te reguleren valt onder mentale vitaliteit. Op sociaal-emotioneel gebied is er creativiteit en inzicht in de behoefte om samen te werken, en in verbinding te zijn met de omgeving en met de ander. Zingeving is het spirituele aspect.

Zangzin!
Van samenzingen is al lang bekend dat zangers verbinding ervaren; er is vreugde in- en na de repetitie door de ontmoeting met de musicerende ander. In het lijf en in het hoofd gebeurt er iets. Klank ordent het lichaam en er komt opwaartse energie vrij. Zangers komen vanzelfsprekend op adem. Het zenuwstelsel kalmeert, en er ontstaat stilte in het instrument. Met als positief gevolg: prestatie is niet langer het doel maar juist het resultaat van de samenwerking, het samenspelen, de harmonie en het luisteren.

Stem hebben en stem zijn. Luisterend en aansprekend. We zijn als stem vitaal, levenslustig als we zin hebben ons uit te drukken. In de zanglessen die ik geef doen we dat met vrije klanken, in een lied, in een verhaal of met poëzie vanuit De Stilte van onze Stem. Weinig vitale energie maakt de stem mat en levenloos. Van mijn leerlingen krijg ik vaak terug dat ze de zanglessen als vitaliserend ervaren. Ze gaan dan ‘opgeruimd’ en levenslustig weer naar buiten.

Een van mijn leerlingen riep eens bij binnenkomst: ‘Ik heb geen muziek voorbereid hoor, ik kom alleen energie halen’. Waarop de les zich vulde met wat op dat moment voor de leerling nodig was, resulterend in vitaal, vrij zingen en geanimeerd spelen met muziek.

Zingen is leven!

#nieuwsgierig
Wat is voor jou van vitaal belang in het musiceren? 

Afbeelding: Jump, Audrey Hepburn, 1955
Fotograaf: Philippe Halsman (1906-1979)
Jumpbook, Originally édition, 1959, published in 1986

Mijn vorige blog ‘vallen’ sloot af met “leren is gedragsverandering met vallen en opstaan”. Dat leerproces blijft mij boeien. Iets nieuws leren vraagt om een nieuwe houding, om uit oude gewoontes en vooringenomenheden te stappen. Omdat oude patronen vaak diep geworteld zijn en vast verankerd zitten kan dat ongemakkelijk zijn.

Leren kun je zien als iets fundamenteels in een levensproces. Dat is maar goed ook. Gedrag is geen vaststaand gegeven maar een dynamisch proces dat niet lineair verloopt en dat tijd nodig heeft. Bovendien vraagt verandering in gedrag om nieuwe verbindingen in ons brein. Die kunnen alleen tot stand komen binnen een veilige context, waarin iemand mag vallen en opstaan.

Leren kan gekoppeld zijn aan een doel dat iemand wil bereiken. Vrijer willen zingen, een briljantere klank ontwikkelen, gemakkelijker in de hoogte de stem gebruiken, meer zelfvertrouwen krijgen of leren omgaan met zenuwen bij een optreden zijn vragen of doelen waarmee leerlingen de zangles binnenstappen.

In de lessituatie is dan eerst bewustwording en erkenning van het probleem nodig. Daardoor raakt de zanger gemotiveerd en gedreven om aan de slag te gaan, keuzes te maken. Om anders te luisteren, een ander studieritme te onderzoeken, om meer ontvankelijk te zijn en het onverwachte toe te laten in plaats van te blijven ploeteren en werken aan wat vast zit. Muziek staat in die keuzes en onderzoeken altijd op de eerste plaats. Zangtechniek, ook als daarin nog obstakels hoor- en voelbaar zijn, is middel om met muziek te kunnen spelen. 

In mijn lessen bekijk ik dat holistisch vanuit mijn motto: Stem hebben en stem zijn, luisterend en aansprekend. Zintuiglijke gewaarwordingen, kennis van de anatomische- en fysiologische aspecten in het zingen maar ook klank, inspiratie, vitaliteit en luisteren krijgen aandacht. Als docent en coach begeleid ik het persoonlijke proces van de student in de “zone van de naaste ontwikkeling”. (Vygotsky)

Wie nieuwe dingen leert, kan met vallen en opstaan onverwachte en oneindige mogelijkheden in zichzelf creëren. Met kleine stappen vooruit. Doorgaan!

Zingen is Leven!

#nieuwsgierig: Wat zijn jouw doelen en hoe bereik je ze?
#zetdejuistepetop 

Afbeelding 1:
ansichtkaart Anna van Zeeland
artconcept GmbH

Afbeelding 2:
Een meester in leren/Vygotsky

De woorden rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan die ik als uitgangspunt voor mijn blog gebruik komen in die volgorde uit het lied Opzij van Herman van Veen.

Rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan.

Toen ik aan het onderwerp van dit blog dacht schoot mij meteen het bekende verhaal van Icarus te binnen. Een verhaal dat in de beeldende kunst veel is gebruikt. Wat gebeurde er precies en wat is de moraal van het verhaal?

Daedalus en zijn zoon Icarus zijn door koning Minos in een door Daedalus  gebouwd labyrint opgesloten. De uitgangen zijn geblokkeerd. Ontsnappen via  de lucht is voor vader en zoon de enige weg.

Om die vluchtroute te nemen maakt Daedalus vleugels van slagpennen, touw en bijenwas. Hij raadt zijn zoon: ‘vlieg niet te laag want dan word je bedolven door de golven, vlieg niet te hoog want dan smelt de zon de was van je vleugels’. Icarus volgt het advies van zijn vader niet. Hij vliegt hem hoger en hoger voorbij. De was van zijn vleugels smelt, hij stort in zee en sterft.

Moraal
De val van Icarus wordt doorgaans in verband gebracht met ongehoorzaamheid, hoogmoed en het overtreden van natuurwetten. Hoogmoed komt voor de val is het bekende spreekwoord gebaseerd op Spreuken 16:18 uit de Bijbel. Hoogmoed is een van de zeven hoofdzonden. Het verhaal, zo las ik ergens, moedigt ook mensen aan om na te denken over de langetermijngevolgen van hun uitvindingen of keuzes.

Als een sportteam ‘in the winning mood is’ kan er in de euforie van het moment het gevoel ontstaan dat de winst al vóór de finale binnen is. Het gevaar dreigt hierdoor ‘de flow’ te overspelen, met als resultaat een grote teleurstelling. De valkuil is dat de aandacht niet meer uitgaat naar het uitvoeren van de taak waardóór je tot resultaat komt, maar op het resultaat zélf.

Als we dit gegeven betrekken op de zanglespraktijk en het musiceren, is nu de vraag: zijn er ook valkuilen in een leerproces? Valkuilen in de uitvoeringspraktijk? Vlieg je je doel voorbij? Hoe ga je om met de informatie en raad van je leermeesters? Wat is de basis, en wat is het effect van je keuzes? Durf je zijwegen in te slaan om uit vastgelopen systemen te komen? Hoe kom je uit het doolhof van je vaste patronen en vastgelopen overtuigingen? 

Middelpuntzoekendekracht
Te grote stappen nemen in een leerproces kan een valkuil zijn; overmoedig worden omdat je plezier hebt in wat je doet. De trapsgewijs terugtrekkende en weer vooruitgaande beweging in een leerproces vraagt om geduld, de juiste focus, tijd en meebewegen. Maar een val voorkomen…?
Leren is gedragsverandering met vallen en opstaan.

#nieuwsgierig: ken jij je valkuilen? Neem jij wel eens ‘de vlucht’? Zijn er ‘natuurwetten’ in het zingen?

Afbeelding 1
Jurriaen Andriessen, 1742-1819, Nederlands behangschilder en tekenaar.
Icarus krijgt van Daedalus zijn vleugels aangezet 1800/1808
Grafiet, pen in zwart en penseel in grijs, 109 mm x 87 mm
Rijksmuseum, Amsterdam

Afbeelding 2
Hubert Quellinus, 1619-1687, prentkunstenaar, schilder en tekenaar.
Reliëf met de val van Icarus boven de deur naar de Desolate Boedelkamer in het Stadhuis op de Dam, 1663
Ets op papier, 207 mm x 291 mm
Boven de Desolatie Boedelkamer – waar faillissementen werden uitgesproken en afgehandeld – dient dit reliëf als waarschuwing voor de kijker: Icarus’ roekeloosheid en hoogmoed leidden tot zijn val, net als dat roekeloosheid en hoogmoed konden leiden tot faillissement.
Rijksmuseum, Amsterdam

De woorden rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan die ik als uitgangspunt voor mijn blog gebruik komen in die volgorde uit het lied Opzij van Herman van Veen.

Rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan

Na het zien van de documentaire ‘De wilde Noordzee’ veranderden mijn blik op de zee, en mijn zomerse duik in de golven. Wat aanspoelt op het strand bekijk ik nu met andere aandacht. Ik weet meer van wat zich afspeelt onder het wateroppervlak, en wat er woelt en krioelt op de bodem van de zee. Ik werd mij bewust van de reikwijdte van het grote zee-theater. Een wereld op zich. 

Kan deze duik in de wondere waterwereld een metafoor zijn voor een duik in de muziek, het muziekstuk dat op de lessenaar staat of het leerproces in de zanglessen? Wat speelt er, welke motieven krioelen er, en wat woelt op de bodem? Wat ontdek je na een eerste kennismaking, een eerste blik, het beluisteren van een opname? Als je zelf zingt welk innerlijk landschap leer je kennen? Hoe is de gelaagdheid van je instrument? Ik ben benieuwd!

#nieuwsgierig
Houd jij ervan om ergens in te duiken?
Laat je je meevoeren op de stroom?

#wegdrijven #kopjeonder #ebenvloed

De zee 

De zee kun je horen
met je handen voor je oren,
in een kokkel,
in een mosterdpotje,
of aan zee.

Judth Herzberg
(Bron: Beemdgras/Van Oorschot)

Foto’s: de Waddenzee bij Moddergat, pier bij het Zuiderstrandtheater in Den Haag

De woorden rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan die ik als uitgangspunt voor mijn blog gebruik komen in die volgorde uit het lied Opzij van Herman van Veen.

Rennen, springen, V L I E G E N, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan.

Vlucht
grafiet, conté op papier
29,5 x 41 cm
Marion Crezée (1946-2025)

 

“Bijna nooit zie je een vogel in de lucht
 zich bedenken, zwenken, terug” 

Een mens heeft nogal eens de neiging achterom te kijken, terug te denken, iets te herkauwen. We gaan in onze gedachten graag terug naar waar we vandaan komen. Een vogel daarentegen kijkt- en vliegt vooruit, doelgericht.

Het gedicht van Judith Herzberg drukt dat beeldend uit. Ik heb het in mijn studeerkamer als notitie op mijn lessenaar liggen. Het dansende ritme dat erin huist en de beeldende poëzie houdt mij ‘bij de les’.

Een frase in de muziek of het hele muziekstuk gaat voorwaarts. Tijdens het musiceren luister je niet ‘achterom’ of iets goed was of beter kan. Je luistert vooruit, weet wat er komt en je focus ligt in het moment; Je laat je meevoeren op de termiek van de muziek.

#nieuwsgierig
Waai jij met alle winden mee?
Kun je met de flow van de muziek meegaan?

Afbeelding:
Zweven, 2017
Marion Crezée (1946-2025)
Stichting digitaal Kunstbeheer

Gedicht:
Judith Herzberg
Uit: Doen en Laten,
een keuze uit de gedichten, 1994 Rainbow Pocketboek 172, uitgeverij Maarten Muntuga bv, Amsterdam

De tekeningen bij dit blog zijn van de in januari 2025 overleden beeldend kunstenaar Marion Crezée. In mijn blog Bid gebruikte ik al eerder, met haar toestemming, een tekening van haar (het origineel heb ik aangeschaft).

#haiku
opmaat vliegensvlug
nicht schleppen, kort herhalen
eindstreep komt in zicht

De woorden rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan die ik als uitgangspunt voor mijn blog gebruik komen in die volgorde uit het lied Opzij van Herman van Veen.

Rennen, SPRINGEN, vliegen, duiken, vallen en weer opstaan.

Wie kent het beeld niet, de muurschildering uit 1976 van het touwtje springend meisje op de blinde muur van het politiebureau aan het Haagse Veer in Rotterdam? Het meer dan levensgrote gevelkunstwerk van beeldend kunstenaar Co Westerik (1924-2018).

Het werk bestond uit een opgebracht reliëf, dat handmatig werd beschilderd. Daardoor kreeg het een dynamisch effect en kwam het meisje los van de muur, kreeg zij ruimte om te springen.

Waar is het meisje gebleven toen het gebouw in 1988 werd gesloopt? Museum Boymans van Beuningen bezit gelukkig een tekening van de schildering.

“Het is nooit een kunstwerk voor de eeuwigheid geweest”, aldus Westerik. Maar dat het kunstwerk verdween deed hem meer pijn dan hij gedacht had.

Springen: afzet, loskomen van de grond , een zweefmoment beleven en weer neerdalen. Zou je het zweefmoment kunnen vergelijken met wat zich tussen de noten afspeelt in de muziek? Of het resonerende moment in de rust tussen twee frases?

Het ‘zweefmoment’ zou zelfs de hele uitvoering van een muziekstuk kunnen zijn, het hele concert of de hele voorstelling. Zo kun je evengoed een kleine sprong maken, als met je ervaring een hoge vlucht nemen. 

Spingen, opspringen, speels blijven, creatief in de weer met je eigen, zorgvuldig gekozen (spring)touw, op- en in jouw tempo. Ik vind het ook een mooie metafoor voor een leerproces in de zangles.

#nieuwsgierig
Draai jij je eigen touw?
Hoe blijf je speels?
Waar spring jij van op?
Zijn zweefmomenten hoorbaar?

Co Westerik (Den Haag 1924-Rotterdam 2018)
Tekening, penseel en aquarelverf op papier
1000 mm x 740 mm, 1976
Depot, Boymans van Beuningen Rotterdam

Foto: stadsarchief Rotterdam, Kunstwerk Co Westerik aan het Haagse Veer Rotterdam

 

 

 

 

De woorden rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan die ik als uitgangspunt voor mijn blog gebruik komen in die volgorde uit het lied Opzij van Herman van Veen.